ỨNG DỤNG MÔ HÌNH CROPWAT 8.0 TRONG TÍNH TOÁN DẤU CHÂN NƯỚC ẢO ĐỂ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP SỬ DỤNG NƯỚC BỀN VỮNG TRONG SẢN XUẤT CHÈ TẠI PHÚ THỌ, VIỆT NAM

Tóm tắt

Áp lực ngày càng gia tăng lên tài nguyên nước ngọt do biến đổi khí hậu và quá trình thâm canh nông nghiệp đòi hỏi phải có những đánh giá toàn diện và đáng tin cậy về hiệu quả sử dụng nước trong các hệ thống sản xuất cây trồng. Nghiên cứu này ứng dụng mô hình CROPWAT 8.0 của FAO để định lượng dấu chân nước (WF) trong sản xuất chè tại tỉnh Phú Thọ, Việt Nam, nhằm đánh giá hiệu quả sử dụng nước và đề xuất các giải pháp quản lý theo hướng bền vững. Dấu chân nước được phân tích theo ba thành phần gồm nước xanh, nước xanh lam và nước xám theo khung phương pháp của Hoekstra, bao quát cả giai đoạn canh tác và chế biến, dựa trên số liệu khảo sát thực tế tại các cơ sở sản xuất chè điển hình. Kết quả cho thấy dấu chân nước xanh chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng lượng nước tiêu thụ, phản ánh sự phụ thuộc đáng kể vào nguồn nước mưa tự nhiên. Tuy nhiên, lượng nước xanh lam có xu hướng gia tăng trong các giai đoạn khô hạn và trong hoạt động chế biến, trong khi dấu chân nước xám cho thấy nguy cơ gây áp lực môi trường từ việc sử dụng phân bón chứa nitơ. Phân tích so sánh cho thấy hiệu quả sử dụng nước trong sản xuất chè tại Phú Thọ ở mức trung bình so với các tiêu chuẩn toàn cầu, song vẫn còn nhiều tiềm năng cải thiện. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp bao gồm tối ưu hóa chế độ tưới theo nhu cầu nước thực tế của cây trồng, cải thiện khả năng giữ ẩm của đất, giảm thất thoát dinh dưỡng nhằm hạn chế tác động của nước xám và thúc đẩy áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất chè. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý tài nguyên nước trong nông nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả môi trường và khả năng phát triển bền vững của ngành chè tại Việt Nam.