NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN ĐA PHƯƠNG THỨC Ở VIỆT NAM: CÁC HƯỚNG TIẾP CẬN, KHOẢNG TRỐNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Các tác giả

  • Phan Tuấn Ly Khoa Ngoại ngữ pháp lý, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
  • Nguyễn Linh Tuấn Khoa Văn học và Ngôn ngữ học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM; Khoa Tiếng Nhật, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam

DOI:

https://doi.org/10.51453/3093-3706/2026/1482

Từ khóa:

Diễn ngôn đa phương thức, Kí hiệu học xã hội, Ngữ pháp chức năng hệ thống, Tương tác đa phương thức, Xu hướng nghiên cứu

Tóm tắt

Bài viết này được thực hiện nhằm mục đích hệ thống hóa và định vị các luồng tư tưởng ứng dụng Phân tích diễn ngôn đa phương thức (MDA) tại Việt Nam, qua đó nhận diện những khoảng trống học thuật để định hướng cho các công trình nghiên cứu tiếp nối. Bài viết kết hợp thiết kế tổng quan phạm vi (scoping review) với phương pháp phân tích chủ đề (thematic analysis) theo quy trình sáu bước nhằm xử lý khối ngữ liệu gồm 51 công trình khoa học chuyên ngành được công bố từ năm 1993 đến đầu năm 2025. Kết quả khảo sát định lượng và định tính cho thấy tiến trình tiếp nhận MDA tại Việt Nam đang vận động theo ba trục tọa độ chính: Ký hiệu học xã hội đóng vai trò chủ đạo trong giải mã văn bản tĩnh (51,0%), hướng Phân tích diễn ngôn đa phương thức chức năng hệ thống (SF-MDA) góp phần củng cố nền tảng lý luận ngôn ngữ học (33,3%), và hướng tiếp cận tương tác đa phương thức bước đầu được ứng dụng vào diễn ngôn động và bối cảnh hành vi (15,7%). Nghiên cứu chỉ ra ba khoảng trống cốt lõi dựa trên bằng chứng dữ liệu: sự mất cân đối phương pháp luận do phụ thuộc vào dữ liệu tĩnh (82,4%), sự khu trú ở mảng truyền thông/giáo dục và thiếu vắng nghiên cứu trong các thiết chế quyền lực (y tế, pháp luật, môi trường), cùng sự thiếu hụt trong việc tích hợp phần mềm chú giải đa phương thức nhằm kiểm chứng dữ liệu.

Tải xuống

Dữ liệu tải xuống chưa có sẵn.

Tài liệu tham khảo

[1]. Bùi Thị Kim Loan. (2020). Diễn ngôn quảng cáo tiếng Việt từ góc độ phân tích diễn ngôn (so sánh với tiếng Anh) [Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM].

[2]. Bùi Thị Kim Loan. (2022). Ngữ pháp hình ảnh trong diễn ngôn quảng cáo tiếng Việt. Tạp chí Nghiên cứu nước ngoài, 38(4), 51-62.

[3]. Cameron, D., & Panovic, I. (2014). Working with written discourse. Sage.

[4]. Diệp Quang Ban (2009). Giao tiếp, diễn ngôn và cấu tạo của văn bản. NXB Giáo dục.

[5]. Đinh Kiều Châu. (2016). Ngôn ngữ truyền thông và tiếp thị. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

[6]. Halliday, M. A. K. (2001). Dẫn luận ngữ pháp chức năng (Hoàng Văn Vân dịch). NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

[7]. Halliday, M.A.K. (1985). An Introduction to Functional Grammar. Edward Arnold.

[8]. Huỳnh Thị Hồng Hạnh & Phạm Hồng Hải. (2021). Tiếp cận ngôn ngữ học chức năng hệ thống. Tạp chí Từ điển học & Bách khoa thư, 1(69), 158-167.

[9]. Huỳnh Thị Hồng Hạnh & Phan Thanh Bảo Trân. (2025). Một số vấn đề cơ bản về phân tích diễn ngôn đa phương thức. Tạp chí Ngôn ngữ, 1, 40-47.

[10]. Jewitt, C. (2009). The Routledge Handbook of Multimodal Analysis. Routledge Falmer.

[11]. Jewitt, C., Bezemer, J. and O'Halloran, K. L. (2016). Introducing multimodality. Routledge.

[12]. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2001). Multimodal discourse: The modes and media of contemporary communication. Arnold.

[13]. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading images (2nd ed.). Routledge.

[14]. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2020). Reading images: The Grammar of Visual Design. Routledge.

[15]. Lê Thị Thanh Hoa. (2020). Liên kết logic ngữ nghĩa trong văn bản đa phương thức: So sánh giữa người Việt và người Mỹ. Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Xã hội Nhân văn, 129(6D), 5-23.

[16]. Lê Văn Canh. (2011). Khả năng ứng dụng ngữ pháp chức năng vào lĩnh vực giáo dục ngoại ngữ. Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Nghiên cứu Nước ngoài, 27, 88-95.

[17]. Mai Xuân Huy. (2005). Ngôn ngữ quảng cáo dưới ánh sáng của lý thuyết giao tiếp. NXB Khoa học Xã hội.

[18]. Nguyễn Hòa. (2006). Phân tích diễn ngôn phê phán: Lý luận & phương pháp. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

[19]. Nguyễn Hòa. (2008). Phân tích diễn ngôn: Một số vấn đề lý luận và phương pháp. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

[20]. Nguyễn Hoàng Trung. (2023). Khái niệm “Context” trong ngôn ngữ học. Tạp chí Ngôn ngữ, 27(1), 3-12.

[21]. Nguyễn Kiên Trường (chủ biên). (2004). Quảng cáo và ngôn ngữ quảng cáo. NXB Khoa học Xã hội.

[22]. Nguyễn Trọng Du, Dương Hồng Yến, & Nguyễn Thị Phượng. (2019). Phân tích diễn ngôn đa phương thức những quảng cáo đồ ăn nhanh bằng tiếng Anh. Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Thái Nguyên, 225(03), 11-18.

[23]. Nguyễn Văn Hiệp. (2019). Trật tự từ trong tiếng Việt từ góc nhìn của ngữ pháp chức năng hệ thống như là phương tiện biểu đạt tình thái. Trong Kỷ yếu Hội thảo Ngôn ngữ Việt Nam trong bối cảnh giao lưu, hội nhập và phát triển (tr. 251-259). Hà Nội.

[24]. Norris, S. (2004). Analyzing multimodal interaction: A methodological framework. Routledge.

[25]. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1-13.

[26]. O’Halloran, K. L. (Ed.) (2006). Multimodal discourse analysis: Systemic-functional perspectives. Bloomsbury Publishing.

[27]. Phạm Thị Thanh Phượng. (2021). Dạy học tạo lập văn bản đa phương thức theo Chương trình Ngữ văn 2018. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 47, 13-17.

[28]. Phan Tuấn Ly. (2021). Phân tích diễn ngôn trên bình diện ngữ pháp chức năng hệ thống. Trong Kỷ yếu Hội thảo Ngôn ngữ học ứng dụng lần 2. Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM.

[29]. Phan Tuấn Ly. (2023). Đối chiếu diễn ngôn án lệ tiếng Việt và tiếng Nhật. Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM.

[30]. Scollon, R., & Scollon, S. W. (2003). Discourses in Place: Language in the material world. Routledge.

[31]. Thái Thị Xuân Hà. (2024). Đối chiếu đặc điểm diễn ngôn quảng cáo đa phương thức tiếng Anh và tiếng Việt. Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM.

[32]. Tôn Nữ Mỹ Nhật. (2015). Phân tích diễn ngôn đa phương thức: Một số vấn đề lí luận và thực tiễn. Trong Kỷ yếu Hội thảo Ngữ học toàn quốc (tr. 45-52).

[33]. Trần Đình Vĩnh & Nguyễn Đức Tồn. (1993). Về ngôn ngữ trong quảng cáo. Tạp chí Ngôn ngữ, 1, 20-24.

[34]. Trần Khoa Nguyên & Phan Tuấn Ly. (2022). Tìm hiểu đường hướng phân tích diễn ngôn đa phương thức: Khảo sát qua một số poster phim điện ảnh của Thái Lan. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, 19(7), 1015-1025.

[35]. Trần Khoa Nguyên. (2022). Đặc trưng ngữ vực trong hội chứng và một thế kỷ của Apichatpong Weerasethakul: một tiếp cận từ đường hướng phân tích diễn ngôn đa phương thức. Luận văn thạc sĩ Ngôn ngữ học, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM.

[36]. Trần Thị Hiếu Thủy. (2022). Phân tích hình ảnh Việt Nam qua blogs của các bloggers du lịch người Anh theo cách tiếp cận đa phương thức tiếng Anh [Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Mở Hà Nội].

[37]. Trần Thị Huyền Gấm. (2019). Tín hiệu hình ảnh trong bản tin trên báo mạng điện tử từ lý thuyết phân tích diễn ngôn đa thức. Tạp Chí Khoa Học Đại Học Huế: Khoa học Xã hội và Nhân văn, 128(6C), 105-118.

[38]. Trần Thị Ngọc (2018), Văn bản đa phương thức trong dạy ngữ văn ở trường Trung học cơ sở. Tạp chí Giáo dục, 429(1), 33-35.

[39]. Trần Thị Vân Dung. (2024). Ứng dụng phân tích diễn ngôn đa phương thức trong dạy học ngoại ngữ. Tạp chí Thiết bị Giáo dục, 317(2), 34-36.

[40]. Unsworth, L. & Ngô thị Bích Thu (2014), Vai trò của hình ảnh trong sách giáo khoa dạy tiếng Anh ở Việt Nam. Tạp chí Ngôn ngữ và Đời sống, 11(229), 101-104.

[41]. Unsworth, L. & Ngô Thị Bích Thu. (2015). Vai trò của hình ảnh trong sách giáo khoa dạy tiếng Anh ở Việt Nam. Tạp chí Ngôn ngữ và Đời sống, 1(231), 93-99.

Tải xuống

Đã Xuất bản

2026-11-12

Cách trích dẫn

Phan Tuấn, L., & Nguyễn Linh, T. (2026). NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN ĐA PHƯƠNG THỨC Ở VIỆT NAM: CÁC HƯỚNG TIẾP CẬN, KHOẢNG TRỐNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU. SCIENTIFIC JOURNAL OF TAN TRAO UNIVERSITY, 12(4). https://doi.org/10.51453/3093-3706/2026/1482

Số

Chuyên mục

Khoa học Xã hội và Nhân văn

Các bài báo tương tự

<< < 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 > >> 

Bạn cũng có thể bắt đầu một tìm kiếm tương tự nâng cao cho bài báo này.